มะยงชิด มะปราง มะยงห่าง ต่างกันอย่างไร

มะยงชิด มะปรางหวาน และมะยงห่าง เป็นผลไม้กลุ่มเดียวกันในสกุล Bouea วงศ์มะม่วง ที่คนไทยแยกชื่อตามรสชาติเป็นหลัก มะปรางหวานรสหวานล้วน มะยงชิดหวานมากกว่าเปรี้ยวและผลมักใหญ่กว่ามะปราง ส่วนมะยงห่างเปรี้ยวมากกว่าหวาน พันธุ์ทูลเกล้าที่สวนชั้นหนึ่ง จ.นครนายก ปลูก จัดอยู่ในกลุ่มมะยงชิด

ถ้าดูจากรูปถ่ายอย่างเดียว ผลไม้สามชื่อนี้แยกกันยากมาก บทความนี้รวบรวมความต่างจากเอกสารของหน่วยงานเกษตรและแหล่งข้อมูลที่ตรวจสอบได้ พร้อมวิธีสังเกตตอนเลือกซื้อจริง

มะยงชิด มะปราง มะยงห่าง เป็นพืชชนิดเดียวกันไหม

เอกสารข้อมูลเพื่อการวางแผนการผลิตมะยงชิด ของสำนักงานเกษตรและสหกรณ์จังหวัดนครนายก อธิบายว่ามะยงชิดเป็นผลไม้ประเภทเดียวกับมะปราง และแบ่งตามรสชาติได้ 3 กลุ่ม

• มะปรางเปรี้ยว: เปรี้ยวทั้งผลดิบและผลสุก เหมาะกับการแปรรูป เช่น ดองหรือแช่อิ่ม มากกว่ากินสด ถ้าเปรี้ยวจัดมากเรียกว่า “กาวาง”
• มะปรางหวาน: หวานทั้งผลดิบและผลสุก ความหวานมากน้อยแตกต่างกันไป
• มะยง: มีทั้งรสหวานและเปรี้ยวในผลเดียว ถ้าหวานมากกว่าเปรี้ยวเรียก “มะยงชิด” ถ้าเปรี้ยวมากกว่าเรียก “มะยงห่าง”

ส่วนเหตุที่ผลไม้กลุ่มเดียวกันมีรสต่างกันขนาดนี้ บทความในนิตยสารศิลปวัฒนธรรม อธิบายว่าในอดีตคนขยายพันธุ์ไม้กลุ่มนี้ด้วยเมล็ด ต้นที่ได้จึงต่างจากต้นแม่ ผลใหญ่บ้างเล็กบ้าง หวานบ้างเปรี้ยวบ้าง ปัจจุบันชาวสวนใช้การทาบกิ่งเพื่อเก็บลักษณะที่ต้องการไว้ พันธุ์ที่ตลาดนิยมจึงมีลักษณะคงที่มากขึ้น

เรื่องชื่อวิทยาศาสตร์ยังใช้ไม่ตรงกันนัก มะปรางใช้ชื่อ Bouea macrophylla ส่วนมะยงชิด Thai PBS อ้างข้อมูลที่ระบุเป็น Bouea oppositifolia ขณะที่เอกสารของสำนักงานเกษตรและสหกรณ์จังหวัดนครนายกระบุเป็น Bouea burmanica สิ่งที่ทุกแหล่งตรงกันคือ ทั้งหมดอยู่ในสกุล Bouea วงศ์ Anacardiaceae ซึ่งเป็นวงศ์เดียวกับมะม่วง สำหรับคนซื้อผลไม้ ชื่อตามรสชาติจึงใช้งานได้จริงกว่าชื่อทางพฤกษศาสตร์

ตารางเทียบมะยงชิด มะปรางหวาน มะยงห่าง

ช่องที่เขียนว่า ไม่มีข้อมูล หมายถึงไม่พบข้อมูลที่เชื่อถือได้ในแหล่งที่อ้างอิง ข้อมูลในตารางสรุปจากเอกสารของสำนักงานเกษตรและสหกรณ์จังหวัดนครนายก นิตยสารศิลปวัฒนธรรม และ Thai PBS

เรื่องใบควรระวังเป็นพิเศษ นิตยสารศิลปวัฒนธรรมชี้ว่าการดูจากต้นและใบแล้วบอกว่าเป็นมะปรางหรือมะยงชิดทำได้ยาก ควรดูที่ผลเป็นหลัก ส่วนสีเนื้อก็แปรผันตามพันธุ์ จึงใช้แยกได้ไม่ชัดเท่าขนาด สีเปลือก และรส

แยกมะยงชิดกับมะปรางตอนซื้อได้อย่างไร

• ดูขนาดและทรง: มะยงชิดผลใหญ่ ทรงไข่ อย่างทูลเกล้าเกรด Jumbo ที่สวนของเรามีราว 12-14 ผลต่อกิโลกรัม ส่วนมะปรางหวานผลมักเล็กกว่า
• ดูสีเปลือก: มะยงชิดสุกจะเหลืองอมส้ม มะปรางหวานสุกจะออกเหลืองอ่อนหรือเหลืองนวล
• ดูผิว: เปลือกมะยงชิดหนากว่า เกลี้ยงและเป็นมัน
• ชิมถ้าทำได้: เปลือกมะยงชิดมีรสเปรี้ยวชัด แต่เนื้อด้านในหวาน ส่วนเปลือกมะปรางหวานมีรสหวาน
• ถามชื่อพันธุ์: ผู้ขายที่ปลูกเองควรบอกได้ว่าเป็นพันธุ์อะไร เช่น ทูลเกล้า

วิธีเลือกผลที่สุกพอดีและรสดี อ่านต่อได้ที่ วิธีเลือกมะยงชิดให้หวานอร่อย

ทำไมกินมะปรางแล้วระคายคอ แต่มะยงชิดไม่ค่อยเป็น

Thai PBS อธิบายว่ามะปรางบางสายพันธุ์มียาง เมื่อกินแล้วอาจระคายคอ ส่วนมะยงชิดส่วนใหญ่ไม่มียาง จึงกินแล้วไม่ระคายคอ เอกสารของสำนักงานเกษตรและสหกรณ์จังหวัดนครนายกก็ระบุลักษณะผลมะยงชิดไว้ว่าไม่มียางเช่นกัน

อาการนี้จึงขึ้นกับสายพันธุ์ ไม่ได้เกิดกับมะปรางทุกผล ถ้าเคยระคายคอจากมะปราง ลองสังเกตชื่อพันธุ์และแหล่งที่ซื้อ จะช่วยให้เลือกครั้งต่อไปได้ง่ายขึ้น

มะยงห่างหาซื้อได้ไหม และต่างจากมะยงชิดแค่ไหน

มะยงห่างพบในตลาดผลไม้สดน้อยกว่ามะยงชิดมาก นิตยสารศิลปวัฒนธรรมระบุว่าทุกวันนี้ผลไม้กลุ่มนี้ที่โดดเด่นในตลาดคือมะยงชิดและมะปรางหวานผลใหญ่ ส่วนกลุ่มที่เปรี้ยวจัดอย่างกาวางแทบไม่เห็นแล้ว เพราะไม่ถูกนำไปขยายพันธุ์ คนที่ชอบรสเปรี้ยวจัดจึงอาจต้องถามหาจากสวนหรือตลาดท้องถิ่นโดยตรง

ส่วนความต่างของรส บทความเดียวกันเล่าว่าชาวสวนรุ่นก่อนแยกมะยงชิดกับมะยงห่างด้วยการชิม ไม่ได้ใช้เครื่องวัดความหวาน และยกตัวอย่างให้เห็นภาพว่า ถ้าคิดเป็น 100 ส่วน มะยงชิดหวานราว 90 เปรี้ยว 10 ขณะที่มะยงห่างเปรี้ยวถึง 90-95 หวานเพียงราว 5 ผลสองชนิดนี้ขนาดใกล้เคียงกัน รสจึงเป็นตัวตัดสินหลัก

มะยงชิดมีที่มาจากไหน

เอกสารของสำนักงานเกษตรและสหกรณ์จังหวัดนครนายกเล่าว่า ในสมัยรัชกาลที่ 5 มีมะปรางพันธุ์ดีที่หลายคนเรียกว่า “มะปรางเสวย” ปลูกอยู่แถวตำบลท่าอิฐ จังหวัดนนทบุรี ผลใหญ่ใกล้เคียงไข่ไก่หรือไข่เป็ด บางพันธุ์รสหวานอมเปรี้ยว และน่าจะเป็นต้นกำเนิดของมะยงชิด ต่อมามีการนำไปปลูกแถวบางขุนนนท์ จึงเกิดชื่อเรียกว่า “มะยงชิดบางขุนนนท์”

เมื่อกระจายไปปลูกในที่ต่าง ๆ ก็เกิดการกลายพันธุ์ ได้มะยงที่รสต่างกันไปตั้งแต่มะยงชิดจนถึงมะยงห่าง เอกสารเดียวกันระบุว่านครนายกเป็นแหล่งกำเนิดมะยงชิดหลายสายพันธุ์ เช่น ทูลเกล้า สาริกา และทูลถวาย

มะยงชิดทูลเกล้าของสวนชั้นหนึ่งอยู่กลุ่มไหน

ทูลเกล้าคือมะยงชิด และเป็นพันธุ์ที่มีชื่อเสียงของนครนายก ได้รับหนังสือรับรองพันธุ์พืชขึ้นทะเบียนเลขที่ 1/2553 ลักษณะเด่นคือผลใหญ่ทรงไข่ สุกแล้วเหลืองอมส้มถึงส้มแดง เนื้อหนา แน่น กรอบ เม็ดเล็ก รสหวานนำและเปรี้ยวเบา ๆ ตอนท้าย ต่างจากมะปรางหวานที่หวานล้วน และต่างจากมะยงห่างที่เปรี้ยวนำ อ่านรายละเอียดพันธุ์ได้ที่ มะยงชิดพันธุ์ทูลเกล้า

มะยงชิดผลสดของเรามีเฉพาะช่วงปลายเดือนมกราคมถึงมีนาคม ดูเกรดและแบบบรรจุได้ที่ มะยงชิดผลสด และถ้าอยากจองสำหรับฤดูถัดไป ดูขั้นตอนได้ที่ วิธีสั่งซื้อ